De AI-waardeketen uitgelegd

Kunstmatige intelligentie wordt vaak als één blok besproken, maar in werkelijkheid is het een keten van schakels die elkaar nodig hebben. Een chip kan niet bestaan zonder de machines die hem maken; een AI-model kan niet draaien zonder rekenkracht; en software bereikt eindgebruikers pas via cloud en toepassingen. Dit artikel legt de AI-waardeketen laag voor laag uit en laat zien welke bedrijven waar een rol spelen. Het is informatief en bevat geen beleggingsadvies en geen rendementsverwachtingen.

Waarom in lagen denken?

Door AI in lagen te bekijken, zie je beter waar waarde wordt toegevoegd en waar afhankelijkheden liggen. Een bedrijf dat helemaal vooraan in de keten staat (de machines) heeft een ander profiel dan een bedrijf dat eindgebruikers bedient (de software). Wie de keten begrijpt, kan beter inschatten wat een "AI-aandeel" eigenlijk doet. Een overzicht per categorie vind je ook op de waardeketenpagina's van AIfondsen.nl.

We lopen de keten af van onder naar boven: van de fabricage van chips tot de toepassingen voor eindgebruikers.

Laag 1: Chipmachines

Helemaal aan het begin staan de bedrijven die de machines maken waarmee chips worden geproduceerd. Zonder deze machines is geavanceerde chipproductie onmogelijk. Het Nederlandse ASML is hier de bekendste naam: het is wereldwijd de enige leverancier van de meest geavanceerde EUV-lithografiemachines. Aanvullende technologie komt van bedrijven als ASMI (depositie) en BESI (verpakking en verbinding van chips).

Meer hierover lees je in de schakel chipmachines en in het artikel ASML als AI-aandeel.

Laag 2: Chipfabricage (foundries)

De machines uit laag 1 staan bij de foundries: fabrieken die de chips daadwerkelijk produceren. TSMC is hier de dominante speler en maakt chips voor veel toonaangevende ontwerpers. Foundries zijn kapitaalintensief en cyclisch: het bouwen van capaciteit kost miljarden en de vraag beweegt in golven.

Laag 3: AI-chips en GPU's

Boven de fabricage zitten de bedrijven die de chips ontwerpen. Voor AI zijn dat vooral GPU's en gespecialiseerde processors. NVIDIA is hier prominent, met GPU's en het CUDA-softwareplatform. AMD levert eveneens GPU's, en Broadcom is betrokken bij maatwerkchips (ASICs) en netwerkcomponenten. Geheugen is onmisbaar voor AI; Micron is een belangrijke geheugenproducent.

Lees meer in de schakel AI-chips & GPU's en in NVIDIA als AI-aandeel.

Laag 4: Cloud en datacenters

De chips worden samengebracht in datacenters, waar de feitelijke rekenkracht beschikbaar komt. Grote cloudbedrijven zoals Microsoft, Amazon en Alphabet bouwen en exploiteren deze infrastructuur en verhuren rekencapaciteit aan klanten. Ook ontwerpen zij in toenemende mate eigen AI-chips. Netwerkbedrijven zoals Arista leveren de snelle verbindingen binnen datacenters.

Meer hierover staat bij cloud & datacenters.

Laag 5: Energie en infrastructuur

AI-datacenters verbruiken veel stroom en moeten worden gekoeld. Daarmee ontstaat een eigen laag rond energie, koeling en stroomvoorziening. Bedrijven als Vertiv (koeling en stroombeheer) en Eaton (elektrische infrastructuur) spelen hier een rol. De groei van AI legt extra druk op het elektriciteitsnet, wat deze schakel steeds relevanter maakt.

Zie de schakel energie & infrastructuur.

Laag 6: Foundation models

Op de rekeninfrastructuur draaien de grote AI-modellen, ook wel foundation models genoemd. Dit zijn de algemene taal- en multimodale modellen waarop veel toepassingen worden gebouwd. Hier zitten zowel beursgenoteerde bedrijven als private labs. Bekende private labs zoals OpenAI en Anthropic zijn (nog) niet beursgenoteerd; daarover lees je in OpenAI aandeel kopen: kan dat al? en Anthropic beursgang: wat weten we?. Grote technologiebedrijven ontwikkelen daarnaast eigen modellen.

Zie de schakel foundation models.

Laag 7: AI-software en platforms

Boven de modellen zit de softwarelaag: tools en platforms die AI bruikbaar maken voor ontwikkelaars en bedrijven. Denk aan data- en analyseplatforms en bedrijfssoftware met ingebouwde AI. Voorbeelden van beursgenoteerde namen zijn Snowflake (datacloud), Palantir (data-analyse) en ServiceNow (bedrijfsworkflows).

Zie de schakel AI-software.

Laag 8: Enterprise-toepassingen

Helemaal bovenaan staan de toepassingen die AI bij eindgebruikers en bedrijven brengen, vaak verweven in bestaande software. Salesforce en Microsoft integreren AI in producten die dagelijks door miljoenen mensen worden gebruikt. Hier wordt AI omgezet in concrete functies voor klanten.

Zie de schakel enterprise-toepassingen.

Dwarsverbanden: cybersecurity en robotica

Naast deze verticale lagen lopen er thema's dwars door de keten. Cybersecurity AI wordt belangrijker naarmate AI breder wordt ingezet, zowel om aanvallen te detecteren als omdat AI zelf nieuwe risico's introduceert. Robotics & automation brengt AI naar de fysieke wereld, van fabrieksrobots tot logistiek.

Wat betekent dit voor wie blootstelling zoekt?

De keten laat zien dat "beleggen in AI" iets heel anders kan betekenen, afhankelijk van de laag. Wie blootstelling zoekt, kan dat gericht doen via losse aandelen in een specifieke schakel, of gespreid via een AI-ETF die meerdere lagen bestrijkt. Geen enkele laag is zonder risico: vroeg in de keten spelen cyclische vraag en geopolitiek, hoger in de keten concurrentie en hoge verwachtingen.

Wil je hier dieper op ingaan, lees dan AI-aandelen vergelijken zonder hype en beleggen in kunstmatige intelligentie.

Veelgestelde vragen

Welke laag van de AI-waardeketen is het belangrijkst?

Geen enkele laag staat los van de andere; ze zijn van elkaar afhankelijk. Wat relevant is, hangt af van waar je naar kijkt en welk risicoprofiel daarbij hoort.

Geeft één bedrijf blootstelling aan de hele keten?

Sommige grote bedrijven zijn in meerdere lagen actief, maar geen enkel bedrijf dekt de volledige keten. Spreiding over lagen kan via meerdere aandelen of via ETF's.

Waar kan ik de bedrijven per laag bekijken?

Op de AI-aandelen-pagina en via de afzonderlijke waardeketen-categorieën die in dit artikel zijn gelinkt.

Beleggen kent risico's; je kunt (een deel van) je inleg verliezen. Dit artikel is informatief en geen persoonlijk beleggingsadvies. Doe altijd je eigen onderzoek.