AI-waardeketen
Chipmachines
Zonder de machines van onder meer ASML, ASMI en BESI kunnen de meest geavanceerde chips niet worden geproduceerd. Deze Nederlandse en internationale bedrijven vormen een cruciale, vaak onderschatte schakel: een 'picks-and-shovels'-positie in de AI-keten.
Over deze schakel
Chipmachines zijn de productiemiddelen waarmee chipfabrikanten hun chips daadwerkelijk maken. De bekendste is de lithografiemachine, die met licht uiterst kleine patronen op een siliciumplak projecteert. Daarnaast bestaan er machines voor het opbrengen van laagjes materiaal (depositie), het wegetsen van materiaal, en het testen en verpakken van de uiteindelijke chips.
Deze schakel doet ertoe omdat de vooruitgang in AI direct afhangt van de vooruitgang in chipproductie. Kleinere en efficiëntere transistoren maken krachtigere en zuinigere AI-chips mogelijk. De allernieuwste lithografietechniek (EUV) komt van slechts één leverancier, ASML, wat deze schakel een opvallend sterke positie geeft.
De waarde stroomt hier via langlopende relaties. Chipfabrikanten kopen machines die miljoenen tot honderden miljoenen euro's kosten, en betalen daarnaast jarenlang voor onderhoud, software-updates en onderdelen. Die servicestroom levert een stabielere inkomstenbron op dan alleen de verkoop van nieuwe machines.
In deze categorie zitten leveranciers van lithografie, depositie- en etsapparatuur, meet- en testmachines, en de bedrijven die chips aan het einde van het proces verpakken en verbinden. Veel van deze spelers zijn wereldwijd marktleider in een nauw gespecialiseerd segment.
Factoren en risico's: de markt is cyclisch en gevoelig voor de investeringsbereidheid van een handvol grote klanten. Exportbeperkingen kunnen de afzet naar bepaalde landen raken, en de technische complexiteit maakt de toetreding van nieuwe concurrenten lastig, maar bindt leveranciers ook aan langlopende ontwikkeltrajecten.
Kenmerken
- Picks-and-shovels-positie in de AI-keten
- Zeer hoge technische toetredingsdrempels
- Sterk geconcentreerd, soms één leverancier per nichetechniek
- Cyclisch en afhankelijk van enkele grote klanten
- Stabiele inkomsten uit service en onderhoud
- Gevoelig voor exportbeperkingen
Bedrijven in deze schakel (3)
ASML Holding
ASML · Euronext Amsterdam
ASML uit Veldhoven bouwt de lithografiemachines waarmee chipfabrikanten patronen op silicium aanbrengen. Het bedrijf is wereldwijd de enige leverancier van de meest geavanceerde EUV-systemen, die nodig zijn voor de modernste chips. Daarmee neemt ASML een uitzonderlijke positie in de halfgeleiderketen in. De machines behoren tot de complexste industriële producten ter wereld.
ASM International
ASM · Euronext Amsterdam
ASM International, met hoofdkantoor in Almere, maakt apparatuur voor het aanbrengen van uiterst dunne materiaallagen op chips. Het bedrijf is sterk in atomic layer deposition (ALD), een techniek die belangrijker wordt naarmate transistors kleiner worden. ASM levert deze systemen aan chipfabrikanten wereldwijd. Het is niet verwant aan ASML, ondanks de gelijkende naam.
BE Semiconductor Industries
BESI · Euronext Amsterdam
BE Semiconductor Industries (BESI), gevestigd in Duiven, maakt machines voor de assemblage en verpakking van chips. Het bedrijf is gespecialiseerd in technieken om chips nauwkeurig met elkaar te verbinden, zoals hybrid bonding. Die technieken worden belangrijker nu chips steeds vaker worden gestapeld en gecombineerd. BESI is daarmee een toeleverancier aan het achterste deel van het chipproductieproces.
Veelgestelde vragen
- Wat is een picks-and-shovels-positie?
- De term verwijst naar leveranciers die het gereedschap leveren in plaats van zelf het eindproduct te maken. In de AI-keten verdienen chipmachinebouwers aan iedereen die chips produceert, ongeacht welke chip uiteindelijk wint. Dat maakt hun positie minder afhankelijk van één specifiek model of merk.
- Waarom is EUV-lithografie zo bijzonder?
- EUV (extreem ultraviolet licht) maakt het mogelijk om de allerkleinste structuren op een chip te projecteren. De techniek is technisch buitengewoon complex en wordt door slechts één bedrijf geleverd. Daardoor is deze stap een flessenhals voor de productie van de meest geavanceerde chips.
- Verdienen chipmachinebouwers alleen aan de verkoop van machines?
- Nee. Naast de verkoop verdienen ze jarenlang aan onderhoud, software-updates en reserveonderdelen. Deze servicestroom is doorgaans stabieler dan de verkoop van nieuwe machines, die sterker met de investeringscyclus meebeweegt.